Ελληνικό Οικοσύστημα τομέα (ψηφιακής included) υγείας – Γραφτείτε και εσείς!

Featured

Στο συγκεκριμένο scoop.it topic θα βρίσκετε συνδέσμους με πρόσωπα, οργανισμούς, ακαδημαϊκά ιδρύματα, εταιρείες, δράσεις που συνθέτουν στο σύνολό τους το Ελληνικό Οικοσύστημα του τομέα (ψηφιακής included) υγείας. Όσοι θέλετε να το παρακολουθείτε μπορείτε να κάνετε like στο fb page του blog (link και στη δεξιά μπάρα), να γραφτείτε στο feed του (περιλαμβάνει και τα post του blog), ή να γραφτείτε στο newsletter του (θα παίρνετε οτιδήποτε νεότερο με email).

Το scoop.it topic “Greek Digital Health & Healthcare Ecosystem” σκοπό έχει την συναρμολόγηση της εικόνας του συγκεκριμένου οικοσυστήματος στην Ελλάδα. Όπως γίνεται κατανοητό το blog παραμένει για αναλύσεις ή πιο συνδυασμένες σκέψεις.

Το σημερινό post θα παραμείνει sticky για κάθε νέο επισκέπτη στις σελίδες του ehealthgr.

Πολιτικές υγείας, κλινική έρευνα, κλινική πρακτική, εμπειρία ασθένειας

Αυτές τις ημέρες τυχαίνει να περιπλανιέμαι στις υπηρεσίες του ΕΟΠΥΥ για τον ίδιο τον εαυτό μου. Ελπίζω πως είναι κάτι προσωρινό αφορά όμως ένα πρόβλημα υγείας το οποίο είναι επίμονο και το κυριότερο μειώνει πάρα πολύ την καθημερινή λειτουργικότητά μου. Κατά τη διάρκειά αυτής της προσωρινής περιπέτειας μου έχουν περάσει πολλά πράγματα από το μυαλό μου, με βάση και την εμπειρία που είχα μέχρι στιγμής στην ζωή μου από το τομέα υγείας (φοιτητής σχολών υγείας, εκπαιδευτής σχολών υγείας σε δευτεροβάθμιο επίπεδο, επαγγελματίας σε ένα από τα μεγαλύτερα νοσηλευτικά ιδρύματα στην Ελλάδα, μέλος wannabe startup σχετικά με χρόνιες παθήσεις, ερευνητής στην ιατρική εκπαίδευση και δημόσια υγεία, ρομαντικός blogger από το 2007 πάνω σε θέματα που αφορούν όλα αυτά τα παραπάνω και πολύ περισσότερα, συμμετέχων σε υψηλού προφίλ συνέδρια είτε medtech innovation είτε participatory healthcare).

  • Αν δεν γνώριζα το σύστημα και δεν είχα άμεση οικονομική άνεση σε πόσο βαθμό και σε πόσο διάστημα θα έβρισκα μια λύση για το πρόβλημα υγείας μου;
  • Όλο αυτό το διάστημα τι θα συνέβαινε σχετικά με τη μειωμένη λειτουργικότητα μου; Εργασιακά μπορώ να την δικαιολογήσω για κάποιο διάστημα, περαιτέρω όμως μειώνεται η δυνατότητα επιβίωσης και εξέλιξής μου. Ακόμα και σε οξεία περιστατικά δεν έχεις μόνο τον χρόνο πριν την διάγνωση αλλά έχεις και τον χρόνο αποθεραπείας. Ο οποίος αρκετές φορές είναι άγνωστος.
  • Αν δεν τύχαινε να είμαι στην Ελλάδα λόγω διακοπών και ήμουν στο εξωτερικό πόσο πιο εύκολη ή δύσκολη, γρήγορη ή αργή, κοστοβόρα θα ήταν η διαδικασία (εδώ προφανώς μπαίνει και για το ποια χώρα μιλάμε και τι σύστημα υγείας έχει);
  • Είναι τελείως διαφορετικα το clinical assessment, το research assessment και το policy assessment (προφανώς σε αυτά μπαίνει ο παράγοντας ασθενής/πολίτης ο οποίος είναι ο κεντρικός agent του συστήματος). Το equity και τα social factors δεν τα έχουμε για μόστρα ή αριστερές ανησυχίες. Αλλά τα έχουμε σαν ομπρέλα προστασίας για μη ανθρωποφαγικές κοινωνίες, τύπου ρουλέτας (π.χ. καλή social-economical καταγωγή, “τυχερό” DNA -pun intented-, κοκ).

Είμαι υπέρ των βιώσιμων προτεραιοτήτων στην υγεία ώστε να μην καταρρεύσει τελείως το σύστημα. Με τη λογική όμως να προστατέψουμε και να ικανοποιήσουμε μακροπρόθεσμα, όσο το δυνατόν περισσότερο, και τις πιο ευαίσθητες και σημαντικές αξίες (π.χ. equity & justice).

Πάρα πολλοί πλέον μιλάμε για υγεία, για καινοτομία, για δικαιώματα ασθενών, για ανάπτυξη, μπλα, μπλα, μπλα. Όλοι μας μιλάμε ανάλογα με το πρίσμα των βιωμάτων και το γνωσιακό capacity και expertise μας. Όμως το όλο είναι περισσότερο από τα ατομικά δεδομένα μας. Δεν θα βάλω βίντεο, αν και ξέρω πως είναι περισσότερο πιασάρικο από τα κείμενα. Θα σας προτρέψω όλους να διαβάσετε το παρακάτω ενδεικτικό paper, για ένα μόνο από τα πάρα πολλά θέματα πολιτικών στην υγεία. Αυτό των πολιτικών ψηφιακής υγείας.

Η μελέτη πολύ χοντρικά αναγνωρίζει 4  αφηγήσεις γύρω από την τηλε-υγεία:

  • Την νεωτεριστική: Η αφήγηση που αναπαράγεται κυρίως από business oriented agents. Συνήθως αναφέρονται μόνο στις προοπτικές των τεχνολογικών καινοτομιών χωρίς είναι πολύ σαφείς ως προς τα πληθυσμιακά χαρακτηριστικά των δυνητικών χρηστών.
  • Tην ανθρωπιστική: Η αφήγηση που αναπαράγεται κυρίως από τους ασθενείς και τους επιστήμονες ποιοτικής έρευνας . Χαρακτηριστικά της η έμφαση στην εμπειρία χρήσης μιας υπηρεσίας και το βαθμό συμμόρφωσης με τις αξίες και την καθημερινότητα του ασθενή.
  • Την πολιτικο-οικονομική: Η αφήγηση που αναπαράγεται κυρίως από policy/economics/evaluation ερευνητές. Χαρακτηριστικά της η κριτική στην μεθοδολογική αξιοπιστία και αποδεικτική πληρότητα της έρευνας στο αντικείμενο.
  • Την οργανωσιακή: Σε αυτή την αφήγηση θα έβαζα ερευνητές και των σχολών διοίκησης (αν και υπάρχει μεθοδολογικό θέμα με το empirical methodology που χρησιμοποιούν), και πολύ περισσότερο ερευνητές implementation science (είτε σε ατομικό συμπεριφορικό είτε σε πιο συστημικό επίπεδο). Χαρακτηριστικά της η έμφαση σε όσα πραγματιστικά εμπόδια (στις δομές, στις λειτουργίες, στις σχέσεις, κοκ) υπάρχουν σε ένα σύστημα ώστε οι όποιες παρεμβάσεις να έχουν την ίδια απόδοση με τις κλινικές δοκιμές.

Ps: Το μόνο σχετικό βίντεο στα Ελληνικά που έχω υπόψιν είναι η παρακάτω ομιλία για την τεχνολογία στον καρκίνο. Δεν συμφωνώ με την όλη αφήγηση, ελπίζω όμως το παραπάνω paper να σας βοηθήσει να την ερμηνεύσετε καλύτερα. Ταυτόχρονα και με τη δική σας.

Θέσεις και διάλογος για τα θέματα υγείας στα socia media (μίνι οδηγός)

Το παρακάτω είναι ένας μίνι οδηγός για το πώς θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν τα social media οι διάφορες οργανώσεις και φίλοι ώστε να αρχίσουμε να συζητάμε περισσότερο και να ανακυκλώνουμε λιγότερο. Ακόμα λιγότερο (wishful thinking mode) να κάνουμε (ηθελημένα ή μη) native marketing advertising σε απόψεις (και πρόσωπα) τρίτων χωρίς να τις αφομοιώνουμε.

Επειδή:

  1. τα γραπτά κείμενα χρειάζονται χρόνο και προσήλωση τόσο για την δημιουργία τους όσο και για την ανάγνωσή τους,
  2. ο συνδυασμός της πληροφορίας με εικόνα και ήχο είναι γνωσιακά ανώτερος,
  3. ο μέσος χρήστης χρησιμοποιεί το διαδίκτυο για χαλάρωση,
  4. ο μέσος χρήστης πολλές φορές δεν έχει είτε την υπομονή είτε τον λειτουργικό αλφαβητισμό για εκτεταμένες αναλύσεις,

ανεξάρτητα αν γράφετε κατεβάτα ή αν πετάτε μόνο τυχαίους συνδέσμους, ρίξτε μια προσεκτική ματιά και σκέψη στα παρακάτω.

Ως αφορμή παίρνω το σχόλιο του κ. Ντέλλου για “Επείγουσες αλλαγές στην ιστοσελίδα της ΕΚΕ“, και ως case study  την ομιλία του κ. Δημήτρη Κούβελα, καθηγητή Κλινικής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή ΑΠΘ.

Σημείο 1: Εύρεση ομιλιών στα θέματα που μας ενδιαφέρουν

Ενδιαφέρουσες και όσο το δυνατόν τεκμηριωμένες και επιστημονικά αξιόπιστες ομιλίες, όπως τη σημερινή, θα βρείτε στα

Πάρα πολλά τέτοια βίντεο από ομιλίες αναρτούνται στις διάφορες ιστοσελίδες ή social media λογαριασμούς των εταιρειών και συλλόγων που παρακολουθείτε. Λιγότερες φορές στους λογαριασμούς φίλων.

Σημείο 2: Αναπαραγωγή μιας ομιλίας στο ιστολόγιό σας ή στο social media λογαριασμό σας

Έστω, λοιπόν, ότι βρήκατε μια ομιλία που θα θέλατε να μοιραστείτε.

Ιστολόγιο: Αν η ομιλία είναι αποκομμένη από όλο το υπόλοιπο συνέδριο δεν μένει παρά να ενσωματώσετε (embeded) το συγκεκριμένο βίντεο. Για το πώς μπορείτε να το κάνετε υπάρχουν ήδη πολλοί οδηγοί στα Ελληνικά. Δείτε αυτόν τον οδηγό όσο αφορά την ενσωμάτωση βίντεο youtube. Κάτι παρόμοιο ακολουθείστε με τα βίντεο που βρίσκετε σε οποιαδήποτε πλατφόρμα και αν φιλοξενούνται (π.χ. Livemedia.gr, vimeo, κοκ)

Social media λογαριασμός: Φαντάζομαι ήδη πως γνωρίζετε πως το μόνο που χρειάζεται είναι να κάνετε αντιγραφή-επικόλληση του αντίστοιχου συνδέσμου.

Σημείωση: Και αν η ομιλία που ξεχώρισα βρίσκεται μέσα στο βίντεο ολόκληρου του συνεδρίου;

Στην περίπτωση που το βίντεο αφορά το youtube ακολουθείτε τις οδηγίες για (οι σύνδεσμοι θα σας πάνε στον οδηγό που ανέφερα και πιο πάνω):

Με βάση αυτές τις οδηγίες θα απομονώσω την παρακάτω ομιλία (διάρκειας περίπου 30 λεπτών) από το βίντεο ολόκληρου του συνεδρίου (διάρκειας 68 λεπτών).

Σημείο 3A: Γρηγορότερη προσπέλαση της ομιλίας και της πληροφορίας

Οποιαδήποτε ομιλία παρακολουθώ online την βάζω σε fast forward. Θεωρώ πως έτσι κερδίζω χρόνο είτε για να ψάξω επιπλέον πληροφορίες για τα μηνύματα της ομιλίας και από αλλού είτε για να ασχοληθώ και με άλλα πράγματα.

Αν η ομιλία είναι στο youtube: Τότε ενεργοποιείστε το HTML5 player του youtube που σας δίνει την δυνατότητα να δείτε τα βίντεο είτε σε slow είτε σε fast forward. Για το πώς θα ενεργοποιήσετε το HTML5 δείτε αυτόν τον οδηγό. Για το πώς θα αλλάζετε και την ταχύτητα των βίντεο δείτε αυτόν τον οδηγό (είναι στα Αγγλικά).

Για οποιοδήποτε online HTML5 βίντεο: Σε οποιοδήποτε online HTML5 βίντεο, ανεξαρτήτως πλατφόρμας, χρησιμοποιώ το Video Speed plugin του chrome. Στον σύνδεσμο θα βρείτε οδηγίες για το πώς θα το εγκαταστήσετε και χρησιμοποιήσετε.

Στην περίπτωση που τύχει κάποιος από το Livemedia.gr να δει αυτό το κείμενο, ελπίζω να αρχίσουν να υποστηρίζουν και αυτοί το HTML5 πρότυπο. Νομίζω πως θα δώσει επιπλέον δυναμική στην ήδη πολύ χρήσιμη υπηρεσίας τους.

Σημείο 3B: Ανάρτηση της ομιλίας με τα σημαντικότερα μηνύματά της

Εκείνο που μένει για το τέλος είναι να αναρτήσουμε την ομιλία με τα μηνύματα που ξεχωρίζουμε. Fast forward για γρήγορη προσπέλαση της ομιλίας και καταγραφή των μηνυμάτων της, bullet points για την ανάδειξη μηνυμάτων.

Case study: Κλινικές μελέτες

  • Το φάρμακο δεν είναι ένα κοινό εργαλείο. Η προτίμηση ως προς την χρήση των φαρμάκων χρειάζεται γνώσεις πέρα της κοινής εμπειρίας
  • Υπάρχουν πολλά φάρμακα ή σκευάσματα που δεν “δουλεύουν” (δεν έχουν αποτελεσματικότητα) στην αγορά λόγω προβληματικής νομοθεσία (δικό μου σχόλιο: και λόγω προβληματικού μάρκετινγκ)
  • Τα πιο αποτελεσματικά και καλά φάρμακα είναι τα φτηνά και παλιά φάρμακα
  • Η Σοφή Λίστα στην Σουηδία καθοδηγεί τους επαγγελματίες και ασθενείς στην κατάταξη των φαρμάκων με βάση συγκεκριμένα επιστημονικά κριτήρια (π.χ. ασφάλεια, δραστικότητα, κοκ).
  • Πώς μπορούν οι ασθενείς να βοηθήσουν στην ποιοτική αξιολόγηση και παρακολούθηση των φαρμάκων με την δήλωση της κίτρινης κάρτας;
  • Οι έλεγχοι ανεβάζουν τον κόστος της φαρμακευτικής έρευνας
  • Στην πρώτη φάση των κλινικών μελετών έχουμε υγιείς εθελοντές (εκτός των περιπτώσεων τοξικών φαρμάκων όπως αυτά που χρησιμοποιούνται για τον καρκίνο)
  • Στην Ελλάδα πραγματοποιούνται ελάχιστες κλινικές μελέτες, σε όλες τις φάσεις.
  • Μια εβδομαδιαία φάση Ι αφήνει στο ίδρυμα που θα την κάνει μισό εκατομμύριο ευρώ.
  • Η μεταχείριση των ασθενών στις κλινικές μελέτες γίνεται με βάση τις κλινικές οδηγίες (και μόνο)
  • Είναι χρήσιμο να αναφέρονται οι ανεπιθύμητες ενέργειες των φαρμάκων από τους ασθενείς ανεξάρτητα. Όχι μέσω του κλινικού γιατρού τους γιατί μπορεί να υποστούν φιλτράρισμα όσο αφορά την αποτύπωσή τους

Ερευνητικές θέσεις: Gary Schwitzer

Ο Gary Schwitzer είναι επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου της Μινεσότα και δραστηριοποιείται στα όρια μεταξύ επιστήμης και δημοσιογραφίας. Γνωστός και αυτός για τις αιχμηρές απόψεις, κυρίως όσο αφορά την διάχυση των επιστημονικών ειδήσεων μέσω των ΜΜΕ.
Σημείωση: Τα βιογραφικά στοιχεία δεν αναφέρονται ως authority bias. Αναφέρονται ως κομμάτι της πορείας και εμπειρίας του εκάστοτε ερευνητή.

Η παρακάτω ομιλία του έχει τίτλο “Μαζορέτες, συνθήματα και αβεβαιότητα”. Κρατήστε τις εντυπώσεις σας από την ανάγνωση του τίτλου. Δείτε ολόκληρη την ομιλία και αναρωτηθείτε για τα παρακάτω:

  • Πόσο σίγουροι είστε πως κατανοείτε τις ειδήσεις που ακούτε ή διαβάζετε;
  • Πόσο σίγουροι είστε για το επίπεδο εγκυρότητας και αξιοπιστίας των ειδήσεων αυτών;
  • Ποιες ήταν αποφάσεις ή οι αντιδράσεις των ΜΜΕ και των οργανώσεων στις διάφορες πολιτικές υγείας τα τελευταία 4 χρόνια;
  • Πόσες από αυτές βασίζονταν σε τεκμηριωμένα επιστημονικά ή σταθμισμένα κοινωνικο-οικονομικά κριτήρια και πόσες σε συντεχνιακά ή ατομικά συμφέροντα;

Δημοσιογράφοι, επαγγελματίες του ευρύτερου χώρου υγείας, ερευνητές, ασθενείς, φροντιστές, πολιτικοί, κοκ., οι συγκεκριμένες ερωτήσεις αφορούν όλους μας.

Ερευνητικές θέσεις: Sir Michael Marmot

O Sir Michael Marmot ειδικεύεται στην Δημόσια Υγεία και Επιδημιολογία. Όντας καθηγητής του University College London και ερευνητής με πολύ πλούσιο και σημαντικό ερευνητικό έργο έχει λόγο σε πολλά θέματα γύρω από τις πολιτικές υγείας. Και αυτός έχει διατελέσει στέλεχος στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και έχει ενεργή συμμετοχή σε διαβουλεύσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.
Σημείωση: Τα βιογραφικά στοιχεία δεν αναφέρονται ως authority bias. Αναφέρονται ως κομμάτι της πορείας και εμπειρίας του εκάστοτε ερευνητή.

Στην παρακάτω ομιλία κάνει μια εισαγωγή στους κοινωνικούς παράγοντες που προσδιορίζουν την υγεία ενός ατόμου. Τέτοιοι παράγοντες μπορεί να είναι (η λίστα είναι ενδεικτική):

  • Η κοινωνική διαβάθμιση
  • Το stress
  • Τα πρώτα χρόνια της ζωής του ατόμου
  • Ο κοινωνικός αποκλεισμός
  • Το εργασιακό στρες
  • Η ανεργία
  • Η κοινωνική υποστήριξη
  • Ο  εθισμός σε ουσίες
  • Η  διατροφή
  • Οι μεταφορές
  • Το επάγγελμα
  • Οι κοινωνικο-πολιτισμικοί παράγοντες

Έχω την εντύπωση πως στην Ελλάδα ταυτίζουμε το “healthcare” με το “public health”. Όπως αντιλαμβάνομαι τα θέματα το “healthcare” είναι κοντά στο “science” και σε μια θετικιστική αντιμετώπιση της πραγματικότητας. Το “public health” είναι κοντά στο “policy&justice” και σε μια κονστρουκτιβιστική αντιμετώπιση της πραγματικότητας. Και στις δύο προσεγγίσεις τα εργαλεία ανάλυσης είναι επιστημονικά. Όταν μιλάμε για πολιτικές βέβαια ποια προσέγγιση είναι η καταλληλότερη για τη σχεδίασή τους;

Ερευνητικές θέσεις: Lawrence O Gostin

Ο Lawrence O Gostin ειδικεύεται στην παγκόσμια υγεία. Όντας καθηγητής νομικής και δημόσιας υγείας στο πανεπιστήμιο του Georgetown και του Johns Hopkins έχει ενεργή συμμετοχή σε διάφορες πολιτικές και διαβουλεύσεις στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας. Αποτελεί τον πρώτο virtual ομιλητή σε αυτή τη σειρά με σημαίνοντες ερευνητικές και πολιτειακές θέσεις.
Σημείωση: Τα βιογραφικά στοιχεία δεν αναφέρονται ως authority bias. Αναφέρονται ως κομμάτι της πορείας και εμπειρίας του εκάστοτε ερευνητή.

Η ομιλία αφορά τις ανισότητες γύρω από την παροχή υπηρεσιών υγείας ανά τον κόσμο. Το πρόβλημα και οι λύσεις θα μπορούσαν να περιγραφούν σχηματικά με βάση τα 3 παρακάτω ερωτήματα:

  1. Τι εννοούμε με τον όρο  παγκόσμια υγεία;
  2. Αν προσθέταμε στην ανάλυση την δικαιοσύνη, τι θα εννοούσαμε με τον όρο παγκόσμια υγεία;
  3. Πώς μπορούμε να εξασφαλίσουμε την εφαρμογή δίκαιων πολιτικών παγκόσμιας (προσθέτω εγώ: και δημόσιας) υγείας;

Introduction to engineering entrepreneurship in the public health and life sciences domains

Dear all,

Please accept our apologies. Technology was not our ally today.

The only way to repay you is by posting online my presentation together with the slides’ notes. Please find all of them attached at the bottom of this post.

I feel that today’s adventure was a good lesson regarding technology’s realibility. I wouldn’t dare to imagine such problems happening in an emergency healthcare situation.

Please feel free to leave any questions and comments on the presentation. It’s main objective is to stimulate discussions.

Thank you very much for attending today’s webinar. Again, I am really sorry for going through technical issues.

Kind regards,

Nikos

Slide 1: Good evening dear all. I am Nikos and I am an intern in the Global eHealth Unit of the School of Public Health of Imperial College London.

Slide 2: We are going to have a webinar on digital health. My objective with this slideshow it to give you a bird eye’s view on the process from identifying an idea until being actually able to deliver a digital health product or service.

The slides of this presentation are self explanatory as much as possible to help you search the content online when you will come back to review it. I would strongly suggest you to do so.

Slide 3: So, off we go with 5 rounds of things around health and digital technologies. As I said there is going to be a lot of content, around 50 slides, so try to look at the general picture.

Slide 4: Before starting building, especially in healthcare you must have a problem. Many times in consumer markets people build technologies and products and then they try to find afterwards how these fit into people’s needs.

Personally I believe that healthcare is kind of a different case and I would really like to hear your views on this after the presentation.

Theoretically if someone wanted to start building something he should start by making a needs assessment and identifying problems that his technical skills would allow him to build effective solutions.

Giving you a random example, if you would like to work on big data it would be useful to have good understanding and skills on statistics and data analytics. Otherwise, depending on your role in a project, you would find problems on the initial stages of this process.

Slide 5: If you need to build something on the healthcare domain it would be useful to start by making a needs assessment on healthcare needs. You much understand that there are personal health and population health issues. Health is a multifactorial condition and solving problems around it can be a fuzzy process.

Slide 6: More specifically health is not only about the things you see (e.g. symptoms) or the data you can actually monitor (e.g. the various biomarkers and healthcare indicators) but things on the biological or social environment that we can not monitor or we do not have the conceptual knowledge yet.

For example, social deprivation is a strong indicator of readmission to hospital and lack of adherence to a healthy life style. Would you consider monitoring or assessing this when building a service for people with dementia?

Slide 7: There are many types of medical conditions, diseases and disorders. For example, chronic or acute diseases, infectious and lifestyle ones, diseases bases on the human body system that they affect, and so on. In order to fight diseases clinical science has been developing several models. Some of them focus on population, some on a person’s behavioral aspects, some on biological pathways, etc.

Depending on the type of health problem different types of solutions are needed. There isn’t a silver bullet for all.

Slide 8: Especially for the biological causes of a disease you must take into consideration that some conditions are multifactorial. A person may have multiple problems and finding a specific or only one cause will not feasible. Treating only one problem may not heal or make his quality of life substantially better.

Another point to consider here is that multimorbidity also makes treatment of the patient very difficult because drugs and life-style recommendations are typically tested on patients without comorbidities.

Slide 9: Last but not least many times we monitor health with biomarkers that are not directly related to the cause of the problem. They are estimates. So we may monitor things that we can collect, that may not be directly related to the cause of the problem, and that may be confounded by many parameters that we can not control.

Slide 10: Improving health is not only about improving our analysis and predictive models but also our data collection methods. If we do not know what to collect, how to monitor, what and how to analyze and how to provide proper feedback and support to a patient most probably we will build a technological product but not a health solution necessarily.

I like to consider engineering a tool for understanding, exploring and solving problems on healthcare. It may be a data collection, a data analysis, or a service delivery channel. Health is always the problem, and technology is always a solution.

Slide 11: We move now to digital health itself. Although you will find several definitions of its elements there isn’t a clear definition of the overall paradigm.

Slide 12: In this Venn diagram you can see most of its elements and their overlapping areas. Some of them, like robotics, system biology, augmented reality, etc are missing. We will see many of them later in the presentation. Try to get a glimpse of the overall picture and then return to these slides and try to note things you are interested in and Google them. The domain is very big and my aim is to give motivation to explore it. Most of these would need at least semester to be presented and explained.

I do not mention anything about the engineering paradigm as most of you are engineers. All my previous slide wanted to give you a glimpse why healthcare services and systems are regarded complicated and why healthcare is considered an expensive and difficult to handle domain.

Slide 13: Let’s say that you identified a specific problem that you would be interested to apply your efforts on. I won’t say anything about the criteria on which you should choose a specific problem. You will find relevant information later in the powerpoint and I hope that you can make your own criteria yourselves.

Slide 14: In order to build a solution for healthcare you need to address problems on some of its components. Some components that I hope sound familiar to you are prevention, diagnosis, rehabilitation, administration and integration.

As healthcare may have fatal results, every product or service is evaluated on a framework of criteria. Consequently a solution for healthcare must be safe, have a real effect on a problem, around patients’ needs, able to deliver on time, efficient and equitable. Quality in healthcare is not only protecting the system against pseudoscience but also maximizing the allocation and use of resources, and addressing the patients’ needs as best as possible.

Slide 15: The current paradigm of healthcareis this one.

Healthcare stations and professionals are the central point of collecting, analyzing and disseminating information and solutions for patients. In order to learn about your health condition, to make a test, have a treatment or buy a healthcare product you must go through these stations.

Your solutions could address problems around the functional components and business processes of these stations. Through technologies some of these process may become obsolete in the near future. If this happens so, it won’t be for the shake of technology but for the shake of patients and the whole healthcare system.

Slide 16: Through these data collection points we will gather several data. These data are not necessarily machine friendly. We may still have paper copies, as we still large accumulation of data in natural language.

Gathering data appropriately won’t be only about collecting them on time and in the context needed, but also about clearing the noise and being able to filter in the signal.

Slide 17: In the literature there are several “beautiful” frameworks for helping you understand how to properly design and implement an intervention in healthcare. This specific one was made for eLearning.

As you can see it consists of the integration of three domains. Pedagogy principles, Content (in our case clinical science theories) and technology standards.

I would suggest keeping in mind the principles of such diagrams so when you want to build something do not get reassured by your assumptions only. Try to find a friend or a group of people with complementary skills and expertise to you. Digital health is a multidisciplinary domain.

Slide 18: In order to identify problems you may need to track a user’s journey and see where these problems or system’s inconsistencies happen

Let’s say that we decided to build a digital health solution for patients. Through surveys, interviews, background review on the literature we tracked his daily routine and problems and we decided to start developing a solution.

Do we collect the relevant and right type of healthcare indicators of the problem? Are the professionals and patients willing to share the information we want to collect? Is our method reliable and timely to the context of activities and processes to monitor?

Slide 19: Considering the functionality of our solution, I guess you already know that building digital solutions is not only about solving equations but also delivering the answers to a human like language. There are various elements in human computer interaction theories that are going to be needed and these may also important factors for which one technological solution may fail.

Technology is made for humans not for their developers. It should address they literacy levels, skills, everyday habits.

Slide 20: Finally, implementing a new service to the current daily routine of professionals and patients is not self-evident. On the macro level there are legislation, regulation, financial and several other problems. You can see a glimpse of them in the Behavior Change Wheel.

Slide 21: On a personal level in order to motivate someone to use something new and change his regular routine will need voluntary and involuntary methods of persuasion.

As healthcare has high quality standards, the diffusion of innovation and the penetration to the market is much more complicated that we think.

Slide 22: Let’s say that we found a great idea on digital health and decided to devote ourselves to making it a sustainable product.

How long may this whole procedure take?

Slide 23: This is a very typical diagram of a product’s life cycle. We have already spoken about the first steps, what is very different in the healthcare domain is the testing and the diffusion of innovation process.

Slide 24: In order to test the safety, efficacy and effectiveness of a product we do clinical trials.

For the financing part, let’s say very roughly, that we will do cost effectiveness analysis. In most countries of the world healthcare is subsided by public insurance schemes. This means that you do pay for a service out of your pocket but the system pays it for you. As there the resources of the system are limited every service used but have the optimal ratio of cost to effectiveness.

Slide 25: In more simple words if you develop a very effective solution that it matters only to few people (except maybe rare diseases) or is very expensive, this solution most probably will fail in the market. The same applies to solutions providing marginal improvements in a overcrowded market of solutions. In order to test the safety, efficacy and effectiveness of a product we do clinical trials.

Slide 26: Here is a roadmap of a drug development process. It may take up much more than 10 years. It will start with many molecules, and it will end hopefully with only one. That is why you will find only big companies on the domain, and that is why drugs have a patent protection for 20 years.

Slide 27: This is the life cycle of medical device in the US. In this diagram you will see that depending of the medical device Class the process may take longer. In many cases it could take even around 10 years. Medical devices are also protected from patents regarding they design and use.

The medicalclass is determined by how invasive a device is to the human body, how much harm it can cause due to malfunction or misuse. This diagram may explain why there are mostly big companies for hospital medical machinery also.

Please take into account that different countries have different regulations. This means less or more years depending on the country you want to sell your product.

Slide 28: Let’s see now an approximation of the life cycle of a digital health intervention. The diagram is made by Steve Blank who is a Silicon Valley pioneer in technological entrepreneurship.

You can see that the lifecycle is much shorter and you may even skip complex procedures with the FDA.

Slide 29: The more the technology integrates into healthcare, and the more people’s safety, privacy and confidentiality may be threatened by the proper use of it, there are going to be even more regulations.

Slide 30: Let me show you an example how things may get complicated.

Airbnb is service that let’s common people rent their rooms to customers. It violates several regulation applied to the hotel accommodation industry. There were legal cases against them, still the company runs from 2007 without major disruptions in their function.

23andme is a major personal genomic service where you can send your saliva and have your DNA analyses. They could make you genealogy but also make predictions for your probability of having various diseases. Although they were founded in 2006, last year there were forced from FDA to stop delivering their disease prediction services. Apparently these services were not documented by clinical trials. As there is a strong danger of people having wrong diagnosis, making them to search for improper treatment, the company has to stopped delivering the most important of its services.

Business wise, you can imagine that this costed in prestige, time and money.

Slide 31: Two more diagrams and we are off to examples. This is the famous Hype cycle. It depicts how technological innovation is adopted through time. Adoption needs maturity both for the product and the market.

Slide 32: This is a little bit different diagram. You can see that in order to sell an innovative product you will have to address to different types of customers, with different types of messages and most probably generation of solutions.

Slide 33: For example let’s take the wearables paradigm.

They started with devices that were used mostly for people that very keen on sports, fitness and wellness. All the other people were not interested as they could not find value in them. Their design may seem flashy but in many cases is not user friendly.

When wearables will get integrated to more common problems, for example trembling walking in eldery people or activity coach for people with heart problems, the more they will start getting adopted by common people. Together with their functionality their design and interface will also change. They will look much more like everyday clothing and accessories than they look now.

Slide 34: Before we go to the conclusions, let’s skim some examples of where digital health can apply its solution.

Slide 35: Here is big list of different types of digital health startups. Depending on the healthcare component and the problem they are solving they may have overlapping characteristics. I would suggest you all to visit Rock Health’s website, which is one of the biggest startup accelerators on the domain ,and browse trough these categories and companies.

Slide 36: Such ventures deliver solutions to the current healthcare stations. Try to imagine the processes and flow of information that could be properly automated and the system would gain from that.

Slide 37: Home care, with smart environments, and 1/3 of the developed countries citizens being elderly patients, is also a field where you could explore.

Slide 38: We mentioned already wearables. I would like to highlight that ubiquitous data collection, analysis and delivery from smart sensors in general is growing every year.

Slide 39: Here is list of devices that are digitized and in many cases they are integrated with mobile and online technologies. You should not regard these as separate solutions necessarily. In many real life scenario someone may use different types of these devices and he may need their information combined into some meaningful action.

Slide 40: A very important field that is mostly related to the life sciences domain is –omics one. By –omics I mean genomics, proteomics, metabolomics and microbiomics. The more we solve biological problems computationaly the more we will have new type of digital health services. Services that can predict diseases like cancer, that can make blood tests on your mobile phone or you home test kit, and so on.

Slide 41: Then we have augmented reality which can be useful in surgery but in medical education as well. Imagine the integration of this technology with technologies like google glass, or digital contact lenses.

Slide 42: We also have robotics. Robotics for surgery, for taking blood, for prosthetic human parts, or for nursing support.

Slide 43: Development in printing means that we can not only build cheaper outside human parts but also create new types of inside human organs also. In the future we may even start printing our own food. I remind you last years news on the first fully lab grown artificial burger.

Slide 44: In general there is the tendency to go as much more invasively as possible to a patient’s context. The image on the upper left corner shows a device that integrates all the different monitoring data from a critical care unit does. If you have seen related scenes from movies you must have notices that these monitors usually take a lot of space. Well, new devices are going to be different.

The device on the upper right corner is a smart pill. It tracks whether the patient took it and sends a signal to a sensor patch on the patient’s body.

The other two images depict a tatoo like electronic sensor and a smart contact lens.

Slide 45: Finally, besides the various open software projects we are having some new types of open hardware in healthcare. This one uses adruino and raspberry Pi in order to facilitate a data collection platform for various health monitoring devices.

I would suggest especially students to explore the web for such open projects and see how they could play and learn with them.

Slide 46: I will close with some comments and personal thoughts on this presentation.

Slide 47: I believe that due to the technological paradigm, digital health is also becoming more and more ubiquitous in data collection, analysis and dissemination of services.

Slide 48: Population health indicators, together with personal health indicators, together with biological indicators are becoming more and more integrated. They do create a huge potential but they also bring forward a massive complexity which is not so straightforward to get solved.

Slide 49: One thing that I did not mention explicitly in this presentation is interoperability. You must consider that with so many different data collection points, data collection methods, data types and users inside the healthcare system interoperability is more than fundamental.

It may not sound such an exciting topic but it truly is an important prerequisite for making this emerging ecosystem of services and products integrate efficiently.

Slide 50: If you wonder how to build expertise on the field of digital health please consider proper needs assessment also. We design solutions for problems, not technologies as gadgets or accessories.

Slide 51: Two last sentences before I close.

Slide 52: On the web you will find dozens of guides of digital health startups. I skipped all these as you can find them with a simple google search.

Slide 53: Please do remember that ideas are only a part of the process. The whole process is a journey. As the picture highlights ideas are fun. Execution is hard work.

Slide 54: Thank you very much