Η ιστορία και το roadmap της Ηλεκτρονικής Υγείας (μέσω και της Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης)

by ehealthgr on July 10, 2010

Σήμερα, μια σύντομη ιστορική αναδρομή στους ορισμούς της Ηλεκτρονικής Υγείας αλλά και παρουσίαση των μορφών της στη σύγχρονη Ελλάδα. Εφοδιαστείτε με υπομονή γιατί το σημερινό άρθρο μάλλον θα είναι κάπως μεγάλο.

Θα ξεκινήσω ανάποδα αναφέροντας τις αφορμές και τα reference για την σημερινή συζήτηση:

Ο δρόμος για το e-health (MyStigma)
Χειρόγραφη συνταγή, λάθος φάρμακο… (E-Government και Ξερό Ψωμί…)
Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση: Η ευρωπαϊκη εμπειρία (E-Government και Ξερό Ψωμί…)
Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι… (E-Government και Ξερό Ψωμί…)
Journal of Medical Internet Research
Ηλεκτρονική υγεία (Πύλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Δημόσια Υγεία)

Ο Μιχάλης Κούτρας, Ιατρός, ~~Σύμβουλος Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων~~ Project Manager του έργου της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης που ‘τρέχει’ η ΚτΠ ΑΕ για λογαριασμό του υπουργείου εργασίας και κοινωνικών ασφαλίσεων (edit: δείτε σχόλια) δημοσίευσε 2 παρουσιάσεις από ομιλίες του (η πρώτη από το 2ο Ετήσιο Συνέδριο Digital HealthCare, η δεύτερη από εκδήλωση της ομάδας “Πρωτοβουλία για την Υγεία και την Κοινωνική Πολιτική“) για την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση στην Ελλάδα. Οι παρουσιάσεις έχουν τίτλο “Η Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση ως Αφετηρία του eHealth” και “Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση: Δυνατότητες και Προοπτικές“.

Οθόνες τις οποίες ξεχωρίζω από τις παραπάνω παρουσιάσεις είναι:

null

Παρατηρώ πως στην στρατηγική υλοποίησης ενός Εθνικού Πληροφοριακού Δικτύου Υγείας τα Ακαδημαϊκά, Εκπαιδευτικά, Ερευνητικά Ιδρύματα είναι στο 7ο βήμα, και οι οργανώσεις ασθενών και ΜΚΟ ασθενών είναι στο 9ο (edit: διαβάστε τα σχόλια για την ερμηνεία των 2 διαφανειών). Εδώ να κάνω σαφές πως δεν είμαι ειδικός σε project management και γενικότερα στη διοίκηση έργων και οργανισμών. Το τονίζω γιατί σε αυτό το roadmap έχω μια ένσταση. Θεωρώ πως η ίδια πορεία έχει 3 (με 4) παράλληλους άξονες:

Την πορεία του παραπάνω διαγράμματος μέχρι τον Ηλεκτρονικό (Ιατρικό) Φάκελο (Ασθενή)
Την πορεία που πρέπει να ακολουθήσουν άμεσα τα Ιδρύματα ώστε να δώσουν λύσεις είτε στο κράτος είτε στην αγορά. Συγκεκριμένα μιλάω για την αναδιοργάνωση του τομέα της Ηλεκτρονικής Υγείας στην Ελλάδα ώστε να δημιουργηθεί μια λειτουργική και αποδοτική – παραγωγική Διαδραστική Ψηφιακή Κοινότητα ειδικών (Ιδρύματα, Φορείς, Εταιρείες, Επαγγελματίες) αλλά και χρηστών (ασθενείς, πολίτες, επαγγελματίες).
Την πορεία που πρέπει να ακολουθήσουν άμεσα οι οργανώσεις ασθενών και οι ΜΚΟ. Το διαδίκτυο, με τα εργαλείο κοινωνικής δικτύωσης και τα Social Media παρέχουν νέες δυναμικές και δυνατότητες. Αυτές, οφείλουμε σαν κοινωνία να τις εκμεταλλευτούμε την στιγμή που “τρέχουν” και όχι όταν πιθανώς θα έχουμε περάσει στην επόμενη φάση του διαδικτύου (ίσως το semantic web). Χρησιμοποιώντας αυτές τώρα, χτίζουμε δρόμους στα λεγόμενα tech & health literacy (στα οποία ως κοινωνία γενικότερα πάσχουμε) ώστε το/τα επόμενα στάδια να μας βρουν ώριμους για adaptation και όχι να τρέχουμε για να προλάβουμε (για ακόμη μια φορά) όπως τώρα.

Η ένσταση μου θα ήταν διαφορετική αν είμασταν στο 2003-2004 όπου ξεκινούσε στην Ευρώπη η συζήτηση για την Ηλεκτρονική Υγεία. Το αναφέρω, γιατί είχαμε μια τάση στο παρελθόν να τρέχουμε έργα με εμφανή διαφορά φάσης. Θεωρώ αποδοτικότερο να αναπροσαρμόζουμε τις δράσεις στα τωρινά δεδομένα ακόμα και αν άλλες, πιο αναπτυγμένες, χώρες πέρασαν πρώτα από το στάδιο που είμαστε εμείς τώρα. Είχαν άλλα εργαλεία τότε. Σήμερα εμείς έχουμε άλλα. Ας τα αξιοποιήσουμε. Ας μην ανακαλύψουμε τον τροχό. Ας τον “επαναπροσδιορίσουμε”.

Οι ευθύνες για τα παραπάνω βέβαια είναι καθολικές. Δεν μπορούμε να έχουμε τις 3 παράλληλες πορείες με κεντρική αντίληψη διαχείρισής τους (αυτό περικλείει και την νοοτροπία, πολιτών, πως για όλα υπεύθυνο και αρμόδιο είναι το αόρατο κράτος. Χωρίς την συμμετοχή και την συνεισφορά όλων μας κράτος δεν υπάρχει. Οφείλουμε να πάρουμε πρωτοβουλίες). Οι δύο τελευταίες πορείες οφείλουν να είναι ανεξάρτητες, οφείλουν να δημιουργηθούν από δράσεις (και) εκτός κυβερνητικών προγραμμάτων και στελεχών. Ας εντοπίσουμε ο καθένας μας ποια πορεία θέλουμε να ακολουθήσουμε και ας προστρέξουμε σε δράσεις υλοποίησής τους. Αν έχουμε (τις όποιες) ενστάσεις οφείλουμε να δώσουμε παράλληλες αντιπροτάσεις και λύσεις (όχι πολιτικές αλλά πρακτικές). Το ζητούμενο είναι (και πρέπει να είναι) η μέγιστη πρόοδος για το όσο το δυνατόν μέγιστο κοινωνικό καλό (Ψηφιακή Ατζέντα & Ψηφιακή Ελλάδα 2020. Θα τις κάνω συχνά αναφορά στα κείμενά μου από εδώ και πέρα).

Στις ομιλίες του Μιχάλη Κούτρα θα βρείτε πληροφορίες τόσο για τις ευρωπαϊκές πρακτικές στην Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση όσο και για τα λάθη που προκύπτουν από τις τωρινές πρακτικές στην Ελλάδα. Τον ίδιο θα τον βρείτε και στο twitter ως @mike_korinthos. Αν μη τι άλλο περιμένουμε την συνεισφορά και του Μιχάλη Κούτρα στο #opnHealth. Είμαστε σίγουροι ότι έχει πολλά σημαντικά πράγματα να μοιραστεί μαζί μας τους επόμενους μήνες (όλοι μαζί εξάλλου, ανεξαρτήτως της “Τοπολογία Επιρροής” στη συζήτηση, μπορούμε να καταφέρουμε πολλά πράγματα).

Θέλω να κλείσω με μια επιγραμματική λίστα αναφορών.

Μέχρι στιγμής στην Ηλεκτρονική Υγεία (ehealth) υπήρχε η εξής ιστορική εξέλιξη του ορισμού της:

What is e-health? [Journal of Internet Medical Research 2001;3(2)]
What is e-Health (2): The death of telemedicine? [Journal of Internet Medical Research 2001;3(2)]
What Is eHealth (3): A Systematic Review of Published Definitions [Journal of Internet Medical Research 2005;7(1)]
What Is eHealth (4): A Scoping Exercise to Map the Field [Journal of Internet Medical Research 2005;7(1)]
What Is eHealth (5): A Research Agenda for eHealth Through Stakeholder Consultation and Policy Context Review [Journal of Internet Medical Research 2005;7(5)]
What Is eHealth (6): Perspectives on the Evolution of eHealth Research [Journal of Internet Medical Research 2006;8(1)]

Όλο και πιο συχνά όμως εμφανίζονται και οι παρακάτω, web based, δραστηριότητες και μελέτες στην Ηλεκτρονική Υγεία:

eHealth Trends in Europe 2005-2007: A Population-Based Survey [Journal of Internet Medical Research 2008;10(4)]
Medicine 2.0 Theme Issue: Web 2.0 in Health, Health Care, Medicine, and Biomedical Research [Journal of Internet Medical Research 2008]
Using the Internet for Health-Related Activities: Findings From a National Probability Sample [Journal of Internet Medical Research 2009;11(1)]
Age-Sensitive Design of Online Health Information: Comparative Usability Study [Journal of Internet Medical Research 2009;11(4)]
Internet Use and Self-Rated Health Among Older People: A National Survey [Journal of Internet Medical Research 2009;11(4)]
An International Comparison of Web-based Reporting About Health Care Quality: Content Analysis [Journal of Internet Medical Research 2010;12(2)]
Health Information Technology to Facilitate Communication Involving Health Care Providers, Caregivers, and Pediatric Patients: A Scoping Review [Journal of Internet Medical Research 2010;12(2)]
Online Communication Between Doctors and Patients in Europe: Status and Perspectives [Journal of Internet Medical Research 2010;12(2)]
Definition of Health 2.0 and Medicine 2.0: A Systematic Review [Journal of Internet Medical Research 2010;12(2)]

Μήπως χρειάζεται να επαναπροσδιορίσουμε την Ηλεκτρονική Υγεία και στην Ελλάδα?

Share and Enjoy:

Διαβάστε επίσης:

Tagged as: Ηλεκτρονική Υγεία

7 Tweets

{ 1 trackback }

Η Διεθνής εμπειρία και η Ελληνική πορεία προς την Ηλεκτρονική Συνταγογράφηση « ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ: August 16, 2010 at 10:38 am

{ 6 comments… read them below or add one }

1 Μιχάλης Κούτρας July 10, 2010 at 11:25 am

Αγαπητέ ehealthgr,

σ’ ευχαριστώ για την εκτενή αναφορά σε κείμενα και ομιλίες μου. Θα ήθελα όμως να επισημάνω πως όπως κατέστησα απολύτως σαφές στην ομιλία μου στο 2ο Digital HealthCare Symposium, τα βήματα δεν είναι ιεραρχημένα. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να αναφερθώ στα ‘συστατικά’ και να καταδείξω την -απόλυτη κατ’ εμέ- ανάγκη δόμησης ενός εθνικού πληροφοριακού δικτύου για την Υγεία, δηλαδή μιας πληροφοριακής, διαδικτυακής λεωφόρου στην οποία θα συναρμόζονται τα επιμέρους συστατικά. Χωρίς αυτήν δεν υπάρχει ουσιαστικό eHealth.
Προφανώς, υπάρχουν παράλληλες διαδρομές, αυτό δα έλειπε, πχ οι ασθενείς να περιμένουν τελευταίοι στην ουρά. Είναι φυσικό όμως να δημιουργούνται τέτοιες παρανοήσεις γιατί τα slides υποστηρίζουν μια ομιλία, δεν την υποκαθιστούν.
Σε σχέση με τη συνεισφορά μου στο #opnhealth, αυτή ασφαλώς θα υπάρχει, αλλά εκτιμώ ότι το twitter δεν είναι το κατάλληλο εργαλείο για τέτοιες συζητήσεις γιατί όταν πχ υπάρχει μια παρέα που συζητά, όλοι πρέπει να κάνουν pause όταν μιλάει κάποιος άλλος, κι αυτό συνεισφέρει στη ροή της συζήτησης. Αυτό στο twitter δεν γίνεται (όπως δεν γίνεται να αποκλείσεις trolls κοκ) και αν αυξηθεί περαιτέρω η συμμετοχή (ευκταίο κατά τα άλλα), κινδυνεύει να χαθεί πλήρως ο έλεγχος.
By the way, δεν είμαι σύμβουλος σε κανένα υπουργείο, είμαι project manager του έργου της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης που ‘τρέχει’ η ΚτΠ ΑΕ για λογαριασμό του υπουργείου εργασίας και κοινωνικών ασφαλίσεων.

Reply More from author

2 ehealthgr July 10, 2010 at 12:22 pm

Μιχάλη το σύμβουλος το έβαλα γιατί έτσι έγραφε το χαρτί του προγράμματος από το 2ο Digital HealthCare Symposium (στην ουσία αντέγραψα αυτό που έγραφε το πρόγραμμα).

Σε ευχαριστώ για την επισήμανση. Εγώ σχολίασα αυτό που είδα που εν τέλη δεν είναι αυτό που είπες. Να γιατί χρειάζεται σιγά σιγά να έχουμε και στην Ελλάδα βίντεο από ομιλίες όπως στο εξωτερικό. Βίντεο + slides = το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.

Πριν εκφράσω την γνώμη μου για το twitter ως μέσο θα αναφέρω μερικά προβλήματα που εντοπίστηκαν (θα τα αναλύσω και σε post μου):

Υπήρχε χρονοκαθυστέρηση στα tweets. Το συζήτησα με την Καίτη η οποία αντιμετώπισε πρόβλημα και μου επισήμανε πως δεν υπήρχε συνεχή ροή στις ειδήσεις
Υπήρχε διαφορετική προσέγγιση στη συζήτηση. Εγώ χρησιμοποιώ το tweetdeck με ταυτόχρονα 8 στήλες από ροές ειδήσεων. 3 από αυτές είναι κατά σειρά greek-ehealth, mentions, #opnHealth. Επειδή έβλεπα παράλληλα tweets από την ίδια συζήτηση δεν έχασα σχεδόν κανένα και δεν δυσκολεύτηκα να παρακολουθήσω την συζήτηση. Πιθανόν οι περισσότεροι παρακολούθησαν το #opnHealth από μία μόνο ροή ειδήσεων οπότε είναι κατανοητό πως με την χρονοκαθυστέρηση υπήρξε πρόβλημα.
Στην ανάρτηση με το archive του 1ου #opnHealth βάζουμε τη λίστα όπως φτιάχτηκε με την χρονοκαθυστέρηση και τη λίστα όπως θα έπρεπε να είναι με την σειριακή διαδοχή των tweets. Παράλληλα θα φτιάξω και ένα μικρό paradigm από την δική μου περίπτωση όπου παρόλη την χρονοκαθυστέρηση δεν έχασα σχεδόν τίποτα.
Σκοπός είναι να δούμε το θέμα από όλες τις οπτικές ώστε και να εξετάσουμε τι μπορούμε να κάνουμε όταν προκύπτουν προβλήματα όπως της Τετάρτης, αλλά και αν μπορούμε όσο το δυνατόν περισσότεροι να χρησιμοποιήσουμε στο μέγιστο δυνατό το μέσο.

Σχετικά τώρα με τη χρήση του twitter ως μέσο συζητήσεων διαφωνώ. To twitter δεν προσφέρεται για σειριακή συζήτηση, τύπου πάνελ, και σε αυτό έχεις απόλυτο δίκιο. Προσφέρεται όμως για δυναμικές, live συζητήσεις ώστε να φέρεις στην επιφάνεια όσο το δυνατόν περισσότερα θέματα και contributors. Τα παίρνεις όλα αυτά και στη συνέχεια τα κάνεις ανάλυση σε πιο ασύγχρονες και “πιο” αργές πλατφόρμες. To twitter υπάρχει για να διαδώσει και να απλώσει μια συζήτηση. Τα blog, τα forum, το ~~facebook~~, offline συναντήσεις, etc υπάρχουν για να δώσουν το απαραίτητο γόνιμο έδαφος (και χρόνο) για ανάλυση και ουσιαστική συζήτηση στα θέματα αλλά και τους contributors που προκύπτουν μέσω του tweetchat (για αυτό άλλωστε υπάρχει και archive, για αυτό είπαμε πως το tweetchat θα γίνεται κάθε 2 εβδομάδες).

Στο archive του 1ου #opnHealth θα αναφέρω και το tweetchat (από το οποίο πήραμε και την ιδέα) του #hcsmeu. Εκεί θα διαπιστώσεις ότι όλοι μιλάνε ταυτόχρονα σε όλους. Αυτή είναι άλλωστε και η ομορφιά των κοινωνικών δικτύων. Το twitter οφείλει να είναι γρήγορο και να είναι καταρράκτης από πληροφορίες και peers. Εμείς οφείλουμε να προσπαθήσουμε να δούμε όλα τα options (την δυναμική του μέσου, τις τεχνικές δυσκολίες, την μέση εξικοίωση των συνομιλητών) ώστε να μην χάσουμε από καμία πλευρά.

Ήδη έχουμε κάνει μια μικρή ανάλυση πάνω στο tweetchat. Αυτή τη δυναμική έχουν άλλωστε τα σχόλια στα blog, η οποία πολλές φορές μένει αναξιοποίητη. Φαντάσου τέτοιες αναλύσεις για τα θέματα που τίθονται στο #opnHealth από τους contributors του #opnHealth. Ο καθένας μας επιλέγει αυτά που θέλει, τα αναλύει και τα επαναδιασπείρει. Δεν μπορώ να σκεφτώ ένα καλύτερο μοντέλο ανοίγματος της συζήτησης. Αρκεί να το δοκιμάσουμε βέβαια, με όσα θέματα με όση ανάλυση ή αναφορά θέλουμε ο καθένας (για το σκοπό αυτό έγραψα χθες και το ““Η τοπολογία της επιρροής”. Τι ρόλο μπορεί να παίξει ο καθένας μας στο #opnHealth?”).

Οι συζητήσεις και οι συνδέσεις μας είναι πολύτιμες. Ας αξιοποιήσουμε όλα τα μέσα που υπάρχουν στο διαδίκτυο (με τη “γλώσσα” που ορίζει το καθένα), όλο το ανθρώπινο δυναμικό που υπάρχει (μέσα και έξω) στη χώρα μας. Νιώθω τυχερός που μπορώ και συνομιλώ με ανθρώπους από όλη την Ελλάδα, από όλο τον κόσμο χωρίς να τους γνωρίζω. Αυτό δεν συμβαίνει λόγω κάποιας υπηρεσίας του διαδικτύου. Συμβαίνει λόγω της ξεχωριστής δυναμικής της κάθε υπηρεσίας του διαδικτύου. Πιστεύω πως θα βρούμε την άκρη. Feedback όπως αυτό που έδωσες χρειάζεται, contribution ώστε να υπάρχει συντήρηση δυνάμεων από όλους και αναλύσεις. Πολλές αναλύσεις και πολλές περισσότερες συζητήσεις (όπως αυτή που κάνουμε τώρα).

Από τώρα σε προτείνω ως moderator του επόμενου tweetchat. Θα αναλύσουμε με την Καίτη τα προβλήματα και προτείνω να προσπαθήσουμε να δοκιμάσουμε όλοι (ελπίζω) εναλλακτική φόρμουλα την επόμενη φορά. Μπορεί ο καθένας μας μάλιστα να προτείνει τη δική του φόρμουλα. πχ. αν θεωρείς ότι πρέπει να υπάρχει κάποιο pause πρέπει να μας περιγράψεις τη διαδικασία, έχοντας παράλληλα υπόψιν πως μιλάμε για 1 ώρα συζήτησης με 3 θέματα και πολλαπλούς συνομιλητές (και ταυτόχρονες παράλληλες ροές ειδήσεων σε διάφορα θέματα για αρκετούς από αυτούς τους συνομιλητές).

Σκοπός μας είναι να βρούμε την κατάλληλη φόρμουλα και να αξιοποιήσουμε αυτό το μέσο (γιατί το χρειαζόμαστε και αυτό). Καλή διάθεση να έχουμε και πιστεύω πως θα την βρούμε την φόρμουλα.

Reply More from author

3 Μιχάλης Κούτρας July 10, 2010 at 1:29 pm

Moderator στο twitter δεν καταλαβαίνω τι ακριβώς σημαίνει, ούτε μπορώ να είμαι. Γενικά, η Τετάρτη και ειδικά εκείνη η ώρα, είναι πολύ δύσκολη για μένα.
Διάβασα με προσοχή την απάντησή σου στο σχόλιό μου. Αδυνατώ να παρακολουθώ πολλαπλές συζητήσεις ταυτόχρονα και γενικά, δεν δύναμαι, ούτε επιθυμώ να απαντώ αστραπιαία σε μια ροή για να σχολιάσω κάτι σε κάποια άλλη και μετά σε άλλη κοκ. Σε μια τέτοια περίπτωση, προτιμώ το lurking. Αυτό καθόλου δε σημαίνει πως το tweetchat δεν πρέπει να γίνεται. Απλά, ότι η δική μου συμμετοχή θα είναι διακριτική χωρίς να εμπλέκομαι σε πολλαπλές ροές.
Νομίζω ότι το μεγάλο κέρδος από μια τέτοια πρωτοβουλία είναι η βαθμιαία οικοδόμηση μιας κοινότητας, στόχος που όπως άλλωστε γνωρίζεις καλά, μπορεί να εξυπηρετηθεί με πολλαπλά εργαλεία σε διαφορετικούς χρόνους και, εν γένει, με πολλαπλούς τρόπους. Προφανώς, συμμερίζομαι το στόχο.

Reply More from author

4 ehealthgr July 10, 2010 at 1:40 pm: Μιχάλη για να πετύχουμε αυτούς τους πολλαπλούς τρόπους και στόχους έχεις κάποια πρόταση για τη διαδικασία? Στόχος είναι να μπορέσουμε να προσεγγίσουμε όλες τις πλευρές.

Ελπίζω πως το έτοιμο archive, όπου υπάρχουν όλα τα tweets σε σειρά, ίσως δώσει νέα οπτική στα διαφορετικά επίπεδα συμμετοχής που μπορούμε, αν μη τι άλλο να έχουμε, όλοι μας.

Ps: Αν βρεις χρόνο διάβασε και αυτό το άρθρο: “Γνωσιακό περίσσευμα και κλίμακες ενεργοποίησης (πέρα από το “Social Media Marketing”)“

Reply More from author

5 ehealthgr July 10, 2010 at 10:00 am